System zarządzania BHP wg PN-N-18001:2004

[Tadeusz Lemańczyk]

Nie wątpię, że większość z Was dość szybko dotrze do tej oryginalnie polskiej normy ( http://pl.wikipedia.org/wiki/PN_18001 ). Póki co, chciałbym zainteresować Was stosowną prezentacją autorstwa Barbary Piaskowskiej ( http://www.qstandard.pl/pokazBHP.pdf ). Jakie elementy organizacji i metodyki pracy służb bezpieczeństwa i higieny pracy potrafilibyście z tej normy wydobyć?

[Ewa Rytwińska]

Metodą, która pozwala uporządkować i usystematyzować wszystkie działania związane z bhp w firmie jest Systemowe Zarządzanie BHP.

Celem systemu zarządzania BHP jest przeciwdziałanie wypadkom i chorobom zawodowym oraz awariom zagrażającym zdrowiu i życiu pracowników. Można tego dokonać przeprowadzając identyfikację zagrożeń występujących na stanowiskach pracy oraz analizę ryzyka zawodowego. Normą odniesienia, według której wdraża się System Zarządzania BHP jest norma PN-N-18001:2004
Główne cele i zadania stawiane wdrażanemu w przedsiębiorstwie Systemowi Zarządzania Bezpieczeństwem i Higieną Pracy w oparciu o normę PN-N-18001:2004 to:
• zapobieganie wypadkom podczas pracy i chorobom zawodowym,
• zapewnienie zasobów i środków na wdrażanie polityki w zakresie bhp,
• doskonalenie bhp funkcjonującego w organizacji,
• podnoszenie świadomości pracowników i ich zaangażowania w działania na rzecz poprawy bezpieczeństwa i higieny pracy.
(http://www.ciop.pl/11886.html)

Istota Systemu koncentruje się na wykryciu i zidentyfikowaniu ewentualnych powodów wypadków oraz ich eliminacji, zanim doprowadzą one do wystąpienia zdarzeń niepożądanych. Skupia się też na wypracowaniu metod efektywnych przeciwdziałań na sytuacje już zaistniałe związane z wystąpieniem wypadków czy awarii oraz zapobieganiu chorobom zawodowym.
System Zarządzania Bhp w szczególności polega na realizacji tych zadań:
• monitorowanie,
• badanie wypadków przy pracy, chorób zawodowych i zdarzeń potencjalnie wypadkowych, ocenianie ryzyka zawodowego
• auditowanie,
• wdrażanie działań korygujących i zapobiegawczych,
• szkolenie pracowników w sposób efektywny.

[Ewelina]

Zastanawiając się nad Systemem Zarządzania BHP trzeba zwrócić również uwagę na to że mówi o tym nie tylko Polska norma PN-N-18001, ale także OHSAS 18001. Porównując te dwie normy możemy zauważyć podobieństwa i różnice. Różnice pomiędzy OHSAS 18001 a PN-N-18001 są niewielkie i dotyczą głównie podejścia do kwestii osób trzecich znajdujących się na terenie przedsiębiorstwa oraz oceny ryzyka zawodowego na stanowiskach pracy.
Norma PN-N-18001:2004 "Systemy zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy. Wymagania" oraz specyfikacja OHSAS 18001:2007 zawierają wytyczne dotyczące systemu zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy w ramach ogólnego zarządzania firmą (organizacją).
Wymagania zawarte w tych dokumentach umożliwiają organizacji odpowiednie do potrzeb sformułowanie polityki i celów w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy oraz skuteczne realizowanie tej polityki przez osiąganie przyjętych celów. Norma PN-N-18001 oraz OHSAS 18001 stanowią podstawę do certyfikacji systemu zarządzania organizacją w zakresie dotyczącym bezpieczeństwa i higieny pracy, podobnie jak ISO 9001 w zakresie zarządzania jakością i ISO 14001 w zakresie zarządzania środowiskowego.
Zostały one opracowane w taki sposób, by można było w praktyce integrować systemy zarządzania jakością, środowiskiem oraz bezpieczeństwem i higieną pracy. Certyfikacja na zgodność z PN-N-18001 lub OHSAS 18001 potwierdza, że przedsiębiorstwo działa skutecznie i odpowiedzialnie w zakresie ochrony życia i zdrowia pracowników.
Polska Norma PN-N-18001:2004 jest kompatybilna z OHSAS 18001 co oznacza, że system zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy spełniający wymagania PN-N-18001:2004, spełnia również wymagania specyfikacji OHSAS 18001:2007.
Przedsiębiorstwo przystępując do certyfikacji na zgodność z PN-N-18001 może otrzymać również certyfikat na zgodność z OHSAS 18001, bez konieczności przeprowadzania audytu dodatkowego.
Korzyści wynikające z wprowadzenia systemu zarządzania wg PN-N-18001/ OHSAS 18001 są następujące:
a) duże ułatwienie zarządzania organizacją (firmą), szczególnie w zakresie spełnienia wymagań prawnych i innych BHP,
b) identyfikacja zagrożeń dla bezpieczeństwa pracowników i szybkie przeciwdziałanie tym zagrożeniom, szczególnie w zmieniających się warunkach i asortymencie produkcji lub usług,
c) angażowanie wszystkich pracowników w zapewnienie bezpiecznej pracy,
d) zmniejszenie liczby wypadków i urazów przy pracy,
e) ograniczenie kosztów związanych z wypadkami,
f) zmniejszenie absencji chorobowej,
g) wzrost zaufania pracowników do organizacji i identyfikowanie się
z organizacją,
h) poprawa warunków pracy i przez to wzrost wydajności pracy,
i) zmniejszenie kosztów pracy, a przez to korzystny wpływ na wyniki ekonomiczne organizacji,
j) wzrost zaufania klientów, firm ubezpieczeniowych i państwowych organów kontrolnych,
k) łatwiejsze uzyskiwanie dotacji na inwestycje modernizacyjne,
l) stworzenie pozytywnego wizerunku przedsiębiorstwa na rynku

[Agata Karaśkiewicz]

Norma PN-N-18001:2004 zwraca szczególną uwagę na zaangażowanie najwyższego kierownictwa oraz współudział pracowników we wdrażaniu oraz funkcjonowaniu Systemu Zarządzania Bezpieczeństwem i Higieną Pracy. Rozdział 4.2. Zaangażowanie najwyższego kierownictwa oraz polityka bezpieczeństwa i higieny pracy zaczyna się sformułowaniem: „W celu osiągnięcia sukcesu w postaci wdrożonego i skutecznie funkcjonującego SZBP [...]”, zdanie to sugeruje nam, że nie wystarczy jedynie zbudować struktury formalne w przedsiębiorstwie, lecz trzeba wykazać także zaangażowanie najwyższego kierownictwa, które ma największy wpływ na kreowanie postaw i zachowań pracowników w stosunku do zagadnień BHP.
W omawianej normie sformułowano wymaganie, aby w firmie, która wdraża SZBP wprowadzono odpowiednie metody motywowania pracowników do angażowania się w działania dot. BHP. Oznacza to, że kierownictwo lub odpowiedzialna jednostka powinna zaplanować i zrealizować działania, zmierzające do wzbudzania u pracowników chęci do identyfikowania, analizowania i rozwiązywania problemów. Na motywację pozytywnie może wpływać:
• Ustalanie zadań i celów dot. BHP przy współudziale pracowników
• Nagradzanie pracowników za osiągnięte cele
• Zwiększanie uprawnień pracowników
• Analizowanie systemu i wprowadzanie działań korygujących
• Potępianie zjawiska ukrywania problemów
• Konsultacje z pracownikami
• Ścisłe przestrzeganie procedur
• Uświadamianie korzyści wynikających z eliminacji zagrożeń i ryzyka z nimi związanego oraz skutków, które mogą wyniknąć z nieprzestrzegania procedur.
Wymagania te odnoszą się przede wszystkim do systemu kar i nagród pieniężnych ale może to być również pochwała, awans, wyróżnienie czy możliwość dokształcania się.
Głównym celem wyżej wymienionych zadań jest kształtowanie kultury bezpieczeństwa w organizacji, która gwarantuje niezawodność i skuteczność SZBP.
Podsumowując swoją wypowiedź chciałabym odnieść się do prezentacji autorstwa Barbary Piaskowskiej ( http://www.qstandard.pl/pokazBHP.pdf ), na ostatnim slajdzie znajdujemy słowa autorstwa klasyka jakości Josepha Jurana: „System jest wart tyle, ile warci są ludzie go tworzący i w nim pracujący”.

[Przemysław Maliński]

Odpowiedź na postawione pytanie Anny Stasiuk wydaje się oczywiście prosta i jasna- pracodawca nie powinien tak postępować. Chyba, że dowie się, że pracownik symulował i zwolnienie lekarskie było sfałszowane.

Zgadzam się również ze zdaniem, że "...odpowiedzialni kierownicy przy ustalaniu spraw dotyczących pracowników powinni brać ich zdanie pod uwagę (nie dając sobie jednocześnie wchodzić na głowę)". Pracownik powinien uczestniczyć w tworzeniu Systemu Zarządzania Bezpieczeństwem Pracy w sposób aktywny gdyż jest on zobowiązany przestrzegać zasad postępowania zawartych w owym systemie. Poza tym doskonale zna i identyfikuje zagrożenia, które występują na jego stanowisku pracy. Nie ulega wątpliwości, że SZBP powinien opierać się na współpracy wszystkich pracowników a zatem również na współpracy pracowników produkcyjnych w tworzeniu optymalnych i bezpiecznych miejsc pracy. Ważne jest aby przekonać pracowników, że wszystkie działania podejmowane w celu poprawy warunków BHP są dla ich dobra. Jak już zostało również wspomniane w wypowiedzi Anny Stasiuk- bardzo trudno zmotywować pracowników do współpracy bez użycia sankcji finansowych. Ogromną rolę mają tutaj do spełnienia przełożeni pracowników najniższego szczebla- powinni oni w każdej sytuacji dawać przykład postępowania. Oczywiście każdy system ma swoje wady i zalety ale wydaje mi się, że w dzisiejszych czasach nie może być mowy o wprowadzeniu takiego sytemu tylko na papierze ale również wprowadzić trzeba go w działanie firmy. O zaletach jak i etapach wdrażania systemu zarządzania BHP możemy przeczytać na stronie http://www.ciop.pl/9502. Życzyłbym sobie aby z takim systemem identyfikowało się coraz więcej przedsiębiorstw.

 

[Marzena Dobysz]

W normie PN-N-18001:2004 (http://pl.wikipedia.org/wiki/PN_18001 ) można zwrócić uwagę na kilka zadań służb BHP, jednak niektóre zadania według przepisów (na przykład takie jak: ocena ryzyka zawodowego lub wprowadzanie działań korygujących lub zapobiegawczych ) mogą być wykonywane przez pracodawcę.

Uważam, że norma PN-N-18001:2004 wskazuje dwa główne zadania dla służb BHP zawarte w punktach:
4.5.2 Badanie wypadków przy pracy, chorób zawodowych i zdarzeń potencjalnie wypadkowych
4.5.3 Auditowanie

W obu tych przypadkach bardzo ważne są kwalifikacje i kompetencje. W punkcie 4.5.2. można przeczytać: „ Badania te powinny być prowadzone przez kompetentne osoby…” i w punkcie 4.5.3 „Audity powinny być prowadzone przez kompetentne osoby z lub spoza organizacji…”. Nie oznacza to, że zadania te nie mogą być wykonywane przez kierownictwo, ale uważam, że chcąc otrzymać wiarygodną ocenę należy współpracować z ludźmi, którzy mają duże doświadczenie w tej branży, a żeby otrzymać dobry wynik, należy zaangażować wszystkich pracowników.

[Marek Gabryjelski]

Z uwagą śledzę powyższą dyskusję, a wszczególności zainteresowało mnie zestawienie norm PN i OHSAS. Mogę na ten temat sporo powiedzieć ponieważ posiadam certyfikat ukończenia kursu audytorów wg tych norm. Myślę, iż nie można postawić znaku równoważności pomiędzy tymi normami, ponieważ znacznie się ze sobą różnią. Chciałbym tutaj zwrócić uwagę na dwie różnice. Pierwsza to wspomniana już, dotycząca osób trzecich, a dokładniej w normie OHSAS podmiotem jest człowiek, w najszerszym tego słowa znaczeniu, czyli każda osoba znajdująca się na terenie organizacji. Natomiasst w PN jest to pracownik (firmy matki lub podwykonawcy). Druga z różnic to taka, że w PN mowa jest tylko o chorobach zawodowych (oczywiście zawartych w rozporządzeniu), a w OHSAS użyte jest sfomułowanie schorzeń zawodowych. Jest to kolosalna różnica. Proszę tylko odnieść do każdej z tych norm pracownika, który nabył skrzywienie kręgosłupa wskutek wymuszonej pozycji ciała.

[Ewa Rytwińska]

Ja również dołączam się do dyskusji odnośnie obu norm.
Polska Norma kładzie ogromy nacisk, czego nie zauważymy w normie OHSAS 18001:2007, na współudział pracowników w projektowaniu, wdrażaniu, utrzymywaniu i doskonaleniu systemu zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy.
Znajdziemy w niej wymagania, które mają wzmocnić współudział pracowników w działaniach na rzecz bhp (4.2.3, 4.4.6, 4.5.2. 4.5.3, 4.6) i poprawić zaangażowanie kadry kierowniczej w działania w obszarze systemów zarządzania BHP. (4.2.1 - zaangażowanie najwyższego kierownictwa czy 4.4.1 - promowanie współudziału wszystkich członków organizacji w działania na rzecz bezpieczeństwa i higieny pracy). Natomiast w normie OHSAS 1801:2007 ten współudział oczywiście istnieje, ale jest dużo bardziej wyważony i znacznie mniejszy niż w PN-N-18001:2004.
Mimo to OHSAS 18001:2007 jest tak naprawdę w chwili obecnej najbardziej rozpoznawalną normą w Europie dotyczącą systemów zarządzania bezpieczeństwem i ochroną zdrowia.
Wdrożenie jednej z tych norm nie powoduje spełnienia wymagań drugiej. Mamy do czynienia z dwoma różnymi (i to w niektórych sytuacjach znacznie) systemami zarządzania bezpieczeństwem pracy.

Oto podstawowe różnice w oparciu o definicje oraz zakres wymagań:
- PN-N-18001:2004 kładzie ogromy nacisk na współudział pracowników w działaniach na rzecz bhp.
W tej normie znajdziemy wymaganie - punkt 4.2.3, którego w OHSAS - nie ma. Podobnie ma się rzecz z osobą, z najwyższego kierownictwa odpowiedzialną za promocję współudziału wszystkich członków organizacji w działania na rzecz bezpieczeństwa i higieny pracy, którą musimy powołać i określić jej zakres zadań i odpowiedzialności. Takie wymaganie znajdziemy tylko w PN-N-18001:2004.
- Polska Norma wprowadziła pojęcie zagrożenia znaczącego, którego nie znajdziemy w OHSAS 18001. Przedsiębiorstwo, które wdrożyło system zarządzania w oparciu o PN-N-18001:2004 będzie identyfikować te prace i obszary działań, które są związane ze znaczącymi zagrożeniami. Udokumentowane procedury pracy (czyli np. instrukcje postępowania dla prac niebezpiecznych) będą powstawały jeśli praca będzie związana z istnieniem zagrożenia znaczącego. A zagrożeniem znaczącym nazywamy zgodnie z PN-N-18001:2004 zagrożenie mogące spowodować poważne i nieodwracalne uszkodzenie zdrowia lub śmierć, występujące w szczególności przy wykonywaniu prac szczególnie niebezpiecznych lub w sytuacjach poważnych awarii.Zatem każda praca, przy której występuje zagrożenie ciężkiego uszkodzenia ciała lub śmierci - wymaga m.in. powstania udokumentowanej procedury oraz zapewnienia w tej procedurze środków zapewniających zgodność z wymaganiami bezpieczeństwa i higieny pracy. Pragnę zwrócić w tym miejscu Państwa uwagę, że jest mowa jedynie o zgodności z wymaganiami a nie ma mowy o środkach mających na celu obniżenie poziomu ryzyka do akceptowalnego.
Natomiast, zgodnie z normą OHSAS 18001:2007 pkt 4.4.6 - "Sterowanie operacyjne" organizacja powinna identyfikować te działania i czynności, które mają związek ze zidentyfikowanymi zagrożeniami, dla których konieczne było wdrożenie środków kontroli w celu ograniczenia ryzyka. - Kolejna zasadnicza różnica polega na zakresie, szczegółowości i obszarze stosowania oceny ryzyka w obydwu normach. Ocena ryzyka w PN-N-18001:2004 dotyczy pracowników, natomiast OHSAS 18001:207 nakazuje objąć oceną ryzyka prace podwykonawców oraz obecność gości. System zarządzania BHP w oparciu o OHSAS 18001:2007 dotyczy wszystkich, którzy przebywają pod opieką pracodawcy. Najlepiej to widać na przykładzie definicji pojęcia bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP). Zgodnie z OHSAS 18001:2007 są to warunki i czynniki, które wpływają lub mogą wpływać na zdrowie i bezpieczeństwo pracowników, pracowników czasowych, personelu kontraktowego, gości i innych osób przebywających w miejscu pracy PN-N-N-18001:2004 definiuje pojęcie bezpieczeństwo i higiena pracy następująco:
stan warunków i organizacji pracy oraz zachowań pracowników zapewniający wymagany poziom ochrony zdrowia i życia przed zagrożeniami występującymi w środowisku pracy.
Dodatkowo znajdziemy zapis w pkt. 4.4.6. PN-N-18001:2004, że "Organizacja powinna ustanowić i utrzymywać udokumentowane procedury identyfikacji zagrożeń oraz oceny związanego z nimi ryzyka zawodowego. Procedury te powinny dotyczyć zagrożeń występujących na stanowiskach pracy w organizacji oraz innych zagrożeń związanych z jej działaniami. " W PN-N-18001:2004 nie znajdziemy wymagań o konieczności oceny zagrożeń związanych z pracą podwykonawców lub obecnością gości.
Również zakres oceny ryzyka w OHSAS 18001:2004 jest znacznie szerszy: prace rutynowe i nierutynowe, uwzględnić zachowania osób, infrastrukturę, sprzęt i materiały w miejscu pracy, dostarczone przez organizację lub innych, zmiany lub proponowane zmiany w organizacji oraz systemie zarządzania BHP włączając w to zmiany przejściowe.

- Właśnie zakres zarządzania zmianami jest kolejną ważną różnicą pomiędzy PN-N-18001:2004 a OHSAS 18001:2007. W tym przypadku - bardziej szczegółowe wymagania w tym zakresie znajdziemy w OHSAS 18001:2007.

Ostatnią istotną różnicą pomiędzy tymi dwoma normami, jest ocena zgodności.
Takiego wymagania nie znajdziemy w PN-N-18001:2004, natomiast pkt. 4.5.2. OHSAS 18001:2007 będzie wymagał od naszej organizacji aby dokonywała oceny zgodności z wymaganiami prawnymi. Taka ocena nie zastępuje jednakże identyfikacji wymagań prawnych czy audytu BHP. Jest to nowe, dodatkowe wymaganie zbieżne z PN-EN ISO 14001:2005, która również wymaga takiej oceny, ale oczywiście z punktu widzenia wymagań prawa ochrony środowiska.
(http://www.kulturabezpieczenstwa.pl/index.php?option=com_content&am...)

[Marcin Klonowski]

Norma PN 18001:2004 jest znana większości z nas. Mogliśmy ją poznać na drugim roku naszego kierunku, na przedmiocie Podstawy zarządzania bezpieczeństwem pracy. Następnie z ta normą spotkaliśmy się na na kursie Audytora Wewnętrznego SZBP. Na tym kursie, mogę spokojnie powiedzieć że poznaliśmy ta normę , że żaden punkt który się w niej znajduje nie jest nam obcy. Również normę OHSAS nie jest nam obca, która jest bardzo podobna do naszej polskiej 18001:2004. W mojej wypowiedzi nie chce rozwodzić się na temat podobieństw i różnic jakie znajdziemy w tych dwóch normach. Chciałbym wypowiedzieć się na temat prezentacji dostępnej pod adresem: http://www.qstandard.pl/pokazBHP.pdf . Po odbyciu kursu Audytora, mogę spokojnie powiedzieć ze ta prezentacja ma różne oblicza dla osób które odbyły kurs a inne dla osób które go nie odbyły. Dla osób które odbyły które nie odbyły kursu, sądzę że, wiele elementów znajdujących się w danej normie będą zupełnie obce i niezrozumiałe. Znajdują się tam sformułowania które są napisane „po polskiemu”. Dane sformułowania tłumacząc sobie na prosty język są zupełnie inne niż to co mówią specjaliści z branży BHP. Po odbyciu kursu wiemy już o co chodziło tym którzy pisali daną normę.
A co do pytań, zadanych przez Pana Tadeusza, odnośnie metodyki pracy służb BHP, to uważam że większość z tych zadań zawartych w normie nalezą do zadań BHP-owców. Chociażby punkty 4.3, 4.4.3, 4.4.5, 4.4.6, 4.4.7 czy 4.5.1 to są to zadania służby BHP, które mogliśmy poznać podczas tegorocznych zajęć z przedmiotu „Organizacja, zadania i metody pracy służb bhp” (http://www.fcm.put.poznan.pl/platon/files/opisyPrzedmiotow/ib_dzi/5...)

[Iwona Łukaszewicz]

Zadaniem służby bhp jest doradzanie i kontrolowanie pracodawcy oraz sprawowanie kontroli stanu bhp w zakładzie, co powinno mieć charakter ciągły. Zakres czynności służby bhp został określony w § 2 rozporządzenia w sprawie służby bezpieczeństwa i higieny pracy (http://www.abc.com.pl/serwis/du/1997/0704.htm), a także innych aktach prawnych. Obejmuje on działania o charakterze kontrolnym, doradczym, opiniodawczym. Tutaj pragnę polecić artykuł Pana Jana Pióro "Zadania i obowiązki służby bhp" (http://mojafirma.infor.pl/temat-dnia/102959/Zadania-i-obowiazki-slu...), który dokładniej opisuje zadania służby bhp podane w rozporządzeniu.
Porównując zadania podane w normie PN-N-18001:2004 z zadaniami służb bhp możemy określić, że pkt 4.3, 4.4.3, 4.4.5, 4.4.6, 4.4.7, 4.5.1 (które podał Marcin) oraz pkt 4.5.2, obejmują zadania służby BHP.